de Roer in ieder geval twee volmolens in bedrijf. Het laken werd gedroogd op
zogenaamde raamsteden, hetgeen betekent dat er laken van hoge kwaliteit
bestemd voor de export werd vervaardi
gd.
5
Oo
k de omstandigheid dat het
product in de handel overal als Roermonds laken bekend stond, wijst erop
dat het een kwaliteitsproduct betrof. Met laken bezochten de Roermondse
kooplieden de
Frankfurter Messe
,
Deventer en Kam
6
de tweede helft van
de vijftiende eeuw werd ook Roermond door de crisis in de lakennijverheid
getroffen. In 1473-1474 heette het dat het gewandhuis, de lakenhal, was vergaan
wegens de ‘slechte nerunge der draperi
7
De oudste akte over handel door Roermondse burgers dateert van 1253, toen
een overeenkomst werd gesloten over het vervoer van wijn over land. Blijkens
de notities in het stadsboek over gehele of gedeeltelijke tolvrijdom op rivier­
tollen bevoeren Roermondse schippers dan wel kooplieden de Rijn van Neuss
stroomafwaarts tot Zaltbommel, de Maas stroomafwaarts tot Dordrecht en
stroomopwaarts vermoedelijk tot Mezières, de plaats waar de rivier bevaarbaar
werd. Roermondse kooplieden kwamen tenslotte ook in Engeland. Toen de
Engelse koning in juli 1468 bij wijze van represaille in zijn land verblijvende
vreemde kooplieden gevangen liet zetten, bevonden zich daar ook Roer­
mondenaren onder. Hertog Adolf van Gelder schreef derhalve omtrent
15
september 1468 een brief aan de koning en bet
at kooplieden uit
Nijmegen en Roermond vanouds Engeland bezocht
en.
8
Roermond vervulde al vanaf de stadswording een centrumfunctie voor het
omliggende platteland. De Roermondse (graan)maat werd immers al in 1237
genoemd. De twee verschillende wijzen van procederen voor de Roermondse
schepenbank werden zo te zien door de marktfunctie bepaald. Wie binnen een
straal van 15 kilometer rondom Roermond woonde – tot na 1900 nog de gewone
loopafstand naar de Roermondse markt – moest in het weekgeding waar-
schijnlijk om de veertien dagen procederen. Het betrof de ingezetenen van
de landen van Horn, Thorn, Kessenich, Neeritter, Montfort, Wassenberg,
Elmpt, Nedercruchten en Brempt. De verder weg wonende vreemdelingen die
Roermondse burgers of ingezetenen voor de schepenbank Roermond in rechte
betrokken of door de laatsten voor het gerecht werden gebracht, kregen onver-
togen recht of gastrecht. Een procedure van onvertogen recht kon binnen
enkele dagen zijn afgelopen, maar bracht hogere, vaak dubbele gerechtskosten
met zich mee. De mogelijkheid om te procederen door middel van onvertogen
recht gold voor vreemdelingen als een voorrecht. Het voorkwam langdurig
oponthoud in Roermond. Het moest worden toegepast als een der partijen
afkomstig was uit het land van Kessel of de heerlijkheden behorend tot het
land van Kessel, de steden Venlo en Erkelenz of de landen van Krickenbeck,
Brüggen, Heinsberg, Millen, Gangelt, Waldfeucht, Born, Sittard, Susteren of
Loon. Aldus is de actieradius van de Roermondse markt omschreven, die,
toevallig of niet, overeenkomt met het verspreidingsgebied van de werken van
de Meester van Elsloo. Roermond was tenslotte de natuurlijke afvoerhaven van
het industriegewas wede dat in Guliks en Heinsbergs gebied werd gete
9
De handel en de regionale marktfunctie vormden eveneens de basis van de
stadswording van Venlo. Als gevolg van het ter hoogte van Venlo gelegen
omslagpunt in de stroomsnelheid van de Maas moest hier veelvuldig worden